رشد شركت ها يكي از مباحث جالب و بسيار زيبا در حوزه استراتژي است.  در شركت ها رشد مي تواند از طرق مختلف تحقق يابد كه هر يك از اين گزينه ها بنا به شرايط خاصي بروز و ظهور مي يابند و داراي منافع و مضراتي هستند. درایران وبسیاری از کشورهای توسعه نیافته ویادرحال توسعه هنوز مشارکت بازرگانی آنگونه که باید جا نیافتاده است.  درچنین کشورهایی کسانی که فعالیت اقتصادی میکنند (درقالب شرکتهای تولیدی یا تجاری) رشد وتوسعه را دراین میدانند که به تنهایی به ایجاد فعالیتهای تکمیلی اقدام نمایند وازپذیرش هرگونه مشارکت ویا ادغام هراس داشته و به راحتی کسی را درفعالیتهایشان شریک نمیکنند مگراینکه ناچارشوند.  درصورتی که درکشورهای پیشرفته مشارکت و ترکیب و ادغام با فعالیتهای موفق دیگر یک پیشرفت میباشد و این یک استراتژی است برای رویارویی با شرایط ومشکلات آتی ودستیابی به یک رشد و توسعه وسیع بدون ایجاد اختلال درروند فعالیت شرکت وافزایش وتکمیل توسعه آن. شرکت ها به طرق مختلفی می توانند با شرکت های دیگر در کسب و کار مشارکت کنند. بعضی از متداول ترین این روش ها عبارتند از مشارکت های انتفاعی، ادغام ، تملیک و فرانشیز.

 

مشارکت های انتفاعی  (Joint Venture) 

مشارکت انتفاعی، واحد تجاری مشترکی است که توسط دو یا چند مشارکت کننده برای یک مقصد مشخص تجاری، مالی یا فنی ایجاد می شود. در تجارت بین المللی یک یا چند مشارکت کننده خارجی هستند و دیگران واحد های محلی هستند. 
واحد های تجاری مشترکی که توسط مشارکت کنندگان ایجاد می شود می توانند به شکلهای حقوقی گوناگون محقق شوند. به جز پروژه مشترکی که به عنوان یک مشارکت انتفاعی برنامه ریزی و اجرا می شود مشارکت کنندگان مستقل از یکدیگر باقی می مانند و هر یک اهداف تجاری خود را دنبال می کنند. مشارکت انتفاعی بنابرقصد ایجاد کنندگان می تواند دارای دوره ای طولانی یا محدود باشد. 

انواع مشارکت انتفاعی:

مشارکت های حقوقی: مشخصه ی این شکل از مشارکت آن است که هدف مشترک در شکل یک شخص حقوقی عملی شود. این شکل از مشارکت انتفاعی باید حتی الامکان انعطاف پذیر باشد. اغلب طرفین ایجاد یک شرکت خصوصی با مسولیت محدود را انتخاب می کنند و منافع آنها در مشارکت انتفاعی بر مبنای میزان مشارکتشان در سهام تعیین خواهد شد. 
مشارکت های مدنی: در این نوع یک ساختار شرکتی به عنوان وسیله و محل فعالیت مشترک مورد استفاده قرار نگرفته است و طرفین فقط بر توافق های قرار دادی خود تکیه می کنند.

 

ادغام (Merger)

ادغام دو شركت زماني است كه دو شركت با هم تركيب و شركت جديدي را شكل مي دهند. در واقع ادغام، تراكنشي است كه در آن دو بنگاه با توافق يكديگر با هم تركيب شده و عمليات كاري خود را ادغام مي كنند.  در ادغام دو شركت، اين دو شركت حذف شده و شركت جديدي با تركيب اين دو شركت ايجاد مي شود.ادغام ها معمولا با توافق كامل دو طرف است.

انواع ادغام شرکت ها:

ادغام افقي: زماني اتفاق مي افتد که شرکتي با شرکتي ديگر ترکيب شود كه در همان خط تجاري فعاليت دارد مثلاً وقتي که توليد کننده كالا با شرکت توليد كننده ديگري از همان كالا ادغام شود.

ادغام عمودي: ادﻏﺎﻣﻬﺎی ﻋﻤﻮدی ﺑﻴﻦ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎﻳﻲ ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد ﻛﻪ دارای راﺑﻄﻪ ﺧﺮﻳﺪار- فروشنده ﺑﺎﺷﻨﺪ. اﻳﻦ ﻧﻮع ادﻏﺎم ﺧﻮد ﺑﻪ دو ﺻﻮرت ادﻏﺎم ﻋﻤﻮدی رو ﺑﻪ پایین ﻛﻪ در آن ﺷﺮﻛﺘﻬﺎی ﺗﻮزﻳﻊ ﻛﻨﻨﺪه ﻣﺤﺼﻮﻻت در ﺷﺮﻛﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ادﻏﺎم ﻣﻲﮔﺮدﻧﺪ و ادﻏﺎم ﻋﻤﻮدی رو ﺑﻪ بالا ﻛﻪ در آن ﺷﺮﻛﺖ ﻋﺮﺿﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻮاد اوﻟﻴﻪ در ﺷﺮﻛﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ادﻏﺎم ﻣﻲﮔﺮدد، ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد، انجام می شود.

ادغام هم جنس: به معني" متحد در ماهيت يا عملکرد" است از اين رو ادغام هم جنس شامل تحصيل واحدهاي تجاري مرتبط است اما نه توليدکنندگان محصول مشابه (ادغام افقي) يا داراي ارتباط توليد کننده- تأمين کننده (ادغام عمودي) .

ادغام مخلوط: وقتي اتفاق مي افتد که واحدهاي تجاري غير مرتبط با يکديگر ترکيب مي شوند .

 

تملیک (Acquisition)

تمليك به مفهوم قبضه مالكيت يك شركت توسط شركت ديگر عنوان شده است به گونه اي كه شركت خريدار بزرگتر از شركت خریداری شده است. اين مفهوم به صورتtakeover  ياbuyout  نيز شناخته مي شود. به عبارت ديگر اقدامي است كه در پي آن يك شركت درصد قابل توجهي و مديريتي از سهام شركت ديگر را خريده و كنترل مديريتي شركت را به عهده مي گيرد. زماني كه يك شركت شركت ديگري را تحت مالكيت خود در مي آورد در واقع شركت خريداري شده كاملا توسط شركت خريدار هضم شده و توسط اين شركت اداره مي شود.در برخي موارد شركت خريداري شده منحل شده و دارايي هاي آن به شركت خريدار متنقل شده و تحت نام شركت خريدار به فعاليت ادامه مي دهد. در مواردي هم شركت كماكان با نام تجاري خود به حيات خود ادامه داده و تنها ساختار حاكميتي شركت تغيير مي يابد.

 

فرانشيز(Franchise)

  • فرانشيز نوعي از كسب و كار است كه بر اساس آن به يك شركت اختيارداده مي شود كه توليدات و يا محصولات شركت ديگر را را بفروشد و در قبال آن مبلغي دريافت كند كه به اين مبلغ ، مبلغ فرانشيز مي گويند.

مفهوم عملي فرانشيز: فرانشيز يك شبكه ارتباطي بين كسب و كارهاي مستقل كوچك مي باشد كه به هر يك از اين كسب و كار هاي كوچك اجازه مي دهد كه تحت يك نام تجاري مشترك و يك هويت فعاليت كنند و همگي از يك متد موفق (كه قبلا آزمايش شده) و بازاريابي مشترك استفاده كنند. در حقيقت فرانشیز يك روش است براي تعريف محصولات و يا خدمات به طوري كه نياز هاي مشتري را ارضا كند.

كسب و كارهاي كوچكي كه تحت شبكه ارتباطي فرانشيز با يكديگر و مشتركا به فعاليت خواهند پرداخت را "كسب و كارهاي تحت پوشش" مي ناميم و شركتي را كه وظيفه آن برقراري اين شبكه و ارائه متد هاي موفق از قبل آزمايش شده به كسب و كار هاي تحت پوشش مي باشد، "هماهنگ كننده" مي ناميم.

فرانشیز اجازه یا امتیازی است که یک بنگاه کسب و کار به شما می‏دهد تا تحت نام تجاری آن بنگاه، فعالیت نمایيد. در این میان شما به عنوان شخص امتیاز گیرنده باید در بيشتر فعاليت‏هاي شغلي خود از روش یکسانی که توسط بنگاه امتیاز دهنده تعیین شده است، پیروی نماييد. همچنين شما بايد هزینه‏های اولیه و مستمر برخورداری از حق امتیاز را به امتیاز دهنده پرداخت نمایيد. در مقابل، از نام تجاری و پشتیبانی های مداوم امتیاز دهنده و حق استفاده از سیستم اداره کسب وکار و فروش محصولات و یا خدمات ايشان، بهره مند مي­‏شويد.

مزایای فرانشیز:

خرید امتیاز یک نام تجاری مشهور مزایای بسیاری را در پی دارد که در شروع کسب وکار از نقطه صفر، یافت نمی‏شوند. شاید چشمگیرترین این امتیازات بدست آوردن یک سیستم اثبات شده و آزمایش شده و آموزش درباره چگونگی استفاده از آن برای شما باشد. بدین ترتیب شما می توانید از اشتباهات بسیاری، مخصوصا در مراحل اولیه برپایی کسب وکار در امان بمانید چرا که امتیاز دهندگان صاحب نام عیوب و نواقص فعالیت های روزانه را از طریق سعی و خطاهای متعدد شناسایی و مرتفع نموده‏اند.

امتیاز دهندگان خوش نام قبل از فروش امتیاز به شما و افتتاح شعبه ای جدید، به تحقیق بازار می پردازند، پس می توانید درباره کشش بازار در منطقه خود، بیشتر مطمئن باشید. عدم انجام تحقیقات بازار به میزان کافی، یکی از بزرگترین اشتباهاتی که معمولا افراد مستقل هنگام راه اندازی کسب وکار مرتکب می­شوند. در قالب کسب وکار فرانشیز، این کار قبلا برای شما انجام شده است. همچنین امتیاز دهنده تصویری روشن از رقبا و چگونگی رقابت کردن با آنها را با شما در میان می‌گذارد.

و بالاخره، تعدد امتیاز گیرنده ها برای شما و همکارانتان یک مزیت محسوب می شود. شما می توانید از ارایه سفارش های عمده استفاده نمایید. این سفارش ها می توانند خرید مواد اولیه، ملزومات و استفاده از خدماتی چون تبلیغات و حتی مذاکره برای یافتن و اجاره مکان مناسب را دربرداشته باشند. در مقایسه با کسب و کارهای مستقل که مجبوربه خرید های اندک و جزئی هستند، سفارشهای عمده باعث کاهش هزینه های خرید شما به میزان قابل توجهی می شوند. معمولا به کسب و کارهای مستقل پیشنهادهای همکاری کمتری ارایه می شود و حتی برخی از تامین کنندگان با ایشان معامله نمی کنند یا پیشنهاد آنها را به این دلیل که حسابشان به اندازه کافی معتبر نیست، رد می نمایند.

بزرگترین قدرت فرانشیر توانایی آن در متمرکز نمودن کسب و کارهای مستقل تحت یک نام تجاری و ملزم نمودن ایشان در پیروی از روندی واحد می باشد. این وابستگی از مزیتهای بسیاری همچون گسترش نام تجاری، پاسخگویی یکسان به انتظارات مشتری، قدرت تبلیغات مشترک و کارآیی خرید گروهی برخوردار است.

کسب وکارهای مستقل با پیوستن به یک مجموعه فرانشیز معتبر می توانند از مزایایی چون کاهش ریسک کسب وکار بهره مند شوند. استفاده از یک نام تجاری به ثبت رسیده، مالکین کسب وکار را در برابر هزینه های ایجاد یک نام تجاری و تبلیغاتی که منجر به معتبر شدن آن نزد مشتریان گردد،حفظ می نماید. تبلیغات و خریدهای عمده و گروهی، کسب وکار را سودآورتر می سازد. بعلاوه آموزش های مستمر از جانب امتیاز دهنده، باعث ایجاد سریع مهارت های عملیاتی می شود که در حالت فعالیت مستقل این نیاز در طولانی مدت و از طریق سعی و خطا مرتفع می گردد. اداره یه فرانشیز موفق ممکن است به سرعت به برپایی دومین، سومین و چندمین کسب وکار منجر شود.

هزینه های فرانشیز:

هزینه‏های حق امتیاز در سیستم فرانشیز، براساس میزان سودآوری کسب وکار تعیین می شود . بیشتر سازمان‏ها برای هزینه‏های فرانشیز از معیار خاصی پیروی می نمایند. هزینه‏های خرید امتیاز کسب وکار شامل مبلغی در ابتدای کار به امتیاز دهنده و هزینه‏ای مستمری در طول فعالیت می‏باشد که عموما به عنوان درصدی از فروش تعیین می‏شود. این مبالغ در ازای استفاده از نوع کسب وکار امتیاز دهنده و با توجه به برنامه‏های پشتیبانی و آموزشی ایشان، تعیین و دریافت می‏شود.

قاعدتا هزینه‏های راه‏اندازی کسب وکار فرانشیز تنها به این موارد محدود نمی‏‏شوند و برای تهیه برنامه کسب و کار باید به هزینه‏های عمده زیر نیز توجه نمایید:

هزینه مکان: ممکن است مجبور باشید زمین یا ساختمانی را بخرید، یا اجاره نمایید. اگر شما ساختمانی را اجاره نمایید، نه تنها در مقابل اجاره های ماهیانه بلکه در برابر پرداخت وثیقه نیز مسئول می باشید. بعلاوه، شما مجبور خواهید بود برای بهسازی یا بازسازی ملک اجاره ای هزینه نمایید. در برخی موارد، مالک ساختمان این موارد را به حساب آورده و آنها را از اجاره بهای شما به صورت ماهیانه،کسر می نماید. در برخی موارد، امتیاز دهنده ممکن است هزینه های بهسازی ملک استیجاری را متقبل شود و یا در این مورد به شما کمک مالی نماید. بیشتر امتیاز دهندگان برای شما هزینه بهسازی های ملک استیجاری را تخمین خواهند زد.

هزینه تهیه وسایل و تجهیزات: کسب و کارهای مختلف به تجهیزات متفاوتی نیاز دارند. معمولا پرداخت های بلند مدت برای خرید تجهیزات وجود دارد. خوشبختانه بیشتر بانکها برای خرید تجهیزات کسب وکار وام هایی را تدارک دیده اند.

تابلوها: تابلوی سر در برای صاحبان کسب وکارهای کوچک می تواند هزینه زیادی را در بر داشته باشد. بیشتر امتیاز دهندگان مجموعه ای از تابلوها را فراهم آورده اند که امتیاز گیرنده ملزم نصب آنهاست.

تنخواه گردان (سرمایه در گردش): برای اجاره ممکن است از شما خواسته شود که اجاره اولین و آخرین ماه را به عنوان وثیقه، پرداخت نمایید. همچنین شاید شما مجبورباشید بابت هزینه های برق، گاز و تلفن نیز مبالغی را پیشاپیش پرداخت نمایید. شما به مقداری تنخواه گردان و پول نقد در صندوق نیاز دارید. برای پرداخت حقوق کارکنان، به پول نیاز دارید. برای اداره کسب وکار تا زمان رسیدن به نقطه سر به سر، به پول نیاز خواهید داشت. اگر نوع کسب وکار شما به گونه ای است که پرداخت مشتریان به صورت نسیه می باشد، شایسته است که سرمایه بیشتری را برای خود مهیا سازید به نحوی که نیازهای مالی شما را قبل از پرداخت حسابهای نسیه توسط مشتریان و برگشت پول، تامین نماید.

هزینه تبلیغات: معمولا هزینه های تبلیغات به صورت محلی و ملی محاسبه می شود. بیشتر امتیاز دهندگان صاحب نام از شما خواهند خواست تا به منظور توسعه نام سازمان در هزینه های ملی مشارکت نموده و مبلغ مشخصی را به بودجه تبلیغات ملی واریز نمایید. این روش باعث سرشکن شدن هزینه های تبلیغات شده و امکان انجام آن در سطوح وسیع را فراهم می آورد. 


در پایان توجه شما را به آخرین و مهمترین نکته درباره فرانشیز جلب می نماییم. از انجایی که فرانشیز یک ارتباط شغلی دو طرفه است، باید موارد مندرج در قراردادها با دقت و توجه خاصی مد نظر قرارگیرند.

برای انجام یک تصمیم گیری منطقی در سرمایه گذاری، امتیاز دهندگان ملزم به ارایه اطلاعاتی از آینده فرانشیز به شما می باشند. پیشنهاد می شود این شفاف سازی در اولین جلسه که موضوع خرید فرانشیز مطرح می گردد، حداقل 10 روز کاری قبل از امضاء هرگونه قرارداد و پرداخت هر پولی اتفاق افتد. این 10 روز زمانی مناسب خواهد بود برای آرام شدن هیجانات احتمالی شما و بررسی دقیق جوانب کار و جلوگیری از سرمایه گذاری بی محابا.

از امتیاز دهنده و یا دلال فرانشیز و یا هر کس دیگر که فرانشیز را برای فروش ارایه می نماید بخواهید تا با ارایه مدارکی مستدل اطلاعاتی درباره وضعیت کنونی و آینده فرانشیز به شما ارایه دهد. همچنین از وی بخواهید قرار داد نهایی را حداقل 5 روز پیش از امضاء نهایی و رسمی سازی، در اختیار شما قرار دهد. در این مدت شما دوباره می توانید بر هیجانات احتمالی خود غلبه نمایید و از طرفی با کمک اهل فن از صحت قراردادها مطمئن شوید. 

شما حق دارید قرار داد خود را در دفاتر رسمی ثبت نمایید. این موارد شما را به عنوان خریدار فرانشیز از خطر کلاه برداری های احتمالی محافظت می نماید. تصمیمات آگاهانه، مسیر موفقیت شما را هموارتر می نمایند.

 

منابع:

 

ام.اشمیتوف, ک. (1378). حقوق تجارت بین الملل. ترجه دکتر اخلاقی و دیگران. تهران: سمت.

 

http://vitrineafkar.blogfa.com

http://www.businessplan.ir

http://majidghaemi.blogfa.com